قُرْآناً عَرَبِيًّا * و قوله بلسان العربى و جمعى بخلاف اين قايلند پس كفته است ابو عبيده كه در نزد من بهتر و صوابتر مذهبى است كه تصديق هر دو قول باشد و آن اين است كه اين حروف اصلش عجمى بوده است چنان كه جمعى فقها كفته‌اند و اينها افتاده‌اند در جانب اعراب و معرّب كرده‌اند آنها را و كردانيده‌اند از الفاظ عجم بسوى الفاظ خود آنها را و شده است عربى و بوده است در ميان عراب متداول پس نزول يافته است قرآن مجيد و بتحقيق كه مختلط شده است اين حروف بكلام عرب پس هركس كويد اينها عربى است راست است و اكر نيز كس كويد عجمى است از وجهى آن هم راست است و كفته است جواليقى در كتاب معرب مثل همين معنى را كه اكر كوئيم عجميه‌اند باعتبار اصل چنين است و اكر كوئيم عربيّه‌اند باعتبار حال صحيح است فقير مؤلّف مىكويد مصدوقه و ما ارسلنا من رسول الّا بلسان قومه صريح است كه چون رسول كلّ خاتم الرّسل بر تمام طوايف از عرب و عجم و هند و ترك و ديلم مبعوث بوده‌اند قرآن مجيد وقتى نازل شد كه اعراب به اين الفاظ و لغات تكلم مىكرده‌اند اعم از اينكه عربى صرف بود يا معرّب كرده بودند از لغت ديكر آرايش دويّم از فرهنك انجمن‌آرا در توضيح بعضى لغات پارسى و عربى و تبديلات آنها قال الثعالبى فى فقه اللغة فصل فى سياقه اسماء تفرّد به الفرس دون العرب فاضطرّت العرب الى تعريبها او تكرّرها كما هى من ذلك گفته است ثعالبى در فقه اللّغة كه پارسيان متفرد بودند در بعضى لغات و اسماء و محتاج و ناچار شد عرب بتعريب و تكرار آنها و چنين كرد و از الفاظ فارسيه بناهاى عربيّه بنياد نهاد و ما در اين فصل مىآوريم بعضى از لغات عجم و ديكر آن را كه در آنها تصرّف و تعرّب كرده‌اند بر سنّت آنان بدين سياقه الكوز كوزه الجرّه سبو الابريق كوزه دسته‌دار الطست تشت الخوان خوان و سفره الطبق ؟ ؟ ؟ بنك القصعه كاسه السّكوحه پياله كاسه سفالين السمور كربه دشتى و السنّجاب موش صحرائى و القاقم پوستينه و الفنك پوستى پوسيدنى الدلق دله الخز جامه و الديباج حرير و التافتج تافته و السّندس نوعى از ديبا الياقوت ياكند الفيروزج فيروزه البلور بلور اللعّل لآل الدرمك نان سفيد الجردق كروه السميد نان سپيد السّكباج آش سركه الزّيره باج آش زيره الاسفيداج آش سفيد الطياهج تيهوها الفالوذج پالوده اللوزنچ حلواى بادام الجوزنيج حلواى كردكان البفرنيج برفينه الجلاب گلاب اسكنجبين سركه‌انكبين الجلنجبين كك انكبين الدارّصينى دارچينى الكروثا الزنجبيل الفلفل پلپل الخولنجان القرفه خرفه النرجس نركس البنفسج بنفشه النسّرين نسترن الخيرى السوسن المرزنجوش مرزنكوش الياسمين ياس الجلنار كلنار المسك مشك العنبر الكافور الصندل القرنفل اين كلى است معروف و اصل آن كرن پهل و هنديست و من اللغة الروميه الفردوس و هو البستان القسطاس و هو الميزان السجنجل المرآة البطاقه رقعه الفرسطون القبان الاسطرلاب معروف القسطناس صلابة الطيب القسطوى و القسطاز الجهنبذ القسطل الغبار القرس اجود النّحاس القنطار اثنى عشر اوقيه البطريق القايد الترياق دواء السّموم القنطره پل معروفه التفرس و القولنج مرضان القيطول البيت استوى ؟ ؟ ؟ سئل امير المؤمنين على عليه السّلام شريحا مسئلة فاجابه فقال فالون اى اصبت بالرّوميه انتهى ما آورده الثعالبى و كفته است ابن دريد در جمهره الكيميا ليس من كلام العرب و دمشق معرّب است و در كتاب مقصور و ممدود اندلسى آمده كه هيولى كه از اصطلاحات متكلّمين است نيست در كلام عرب و امّا اشتقاقش بر وزن فعولى درست مىآيد و صحيح مىنمايد و عرب معرب كرده اصلش عجمى بوده و كذلك كمثّرى و ابن فارس در كتاب مجمل خود كفته تاريخ كلمهء معرّبه است و كفته خوان كه اسم اعجمى عبرانى است سمعت على بن ابراهيم يقول سئل ثعلب و انا اسمع ا يجوز ان يقال الخوان انّما سمّى بذلك لانّه يتخوّن ما عليه اى يتنقّص فقال ما يبعد ذاك يعنى كفته است اين اسم بجهة آنست كه هرچه در اوست تخوّن مىكند و ناقص مىسازد كوئى خيانت كرده‌اند و كفته است سيّده در كتاب محكم خود كه فقير را بلغت سريابى فالقا كويند و عرب آن را معرب كرده قلح مىكويند در جمهره ابن دريد آمده كه پرسيد از او يونس بما تعرف شعر الجيّد يعنى به چه چيز